Veliki požar koji je tokom avgusta 2026. godine zahvatio Deliblatsku peščaru doveo je do pojave jednog od najređih i najzastrašujućih prirodnih fenomena – vatrenog tornada (poznatog i kao vatreni vrtlog). Snimak ovog jezivog kovitlaca plamena i dima zabeležen je kod mesta Grebenac, a sateliti su detektovali najmanje dve ovakve pojave, što je izazvalo veliku pažnju javnosti i otvorilo pitanje:
Kako nastaje “vatreni tornado”?
Iako prizor deluje apokaliptično, reč je o prirodnom fenomenu koji ima svoje jasno naučno utemeljenje. U stručnoj literaturi, ova pojava se naziva vatreni vrtlog (fire whirl).
Do njegovog formiranja dolazi kada ekstremna toplota i intenzivna vatra na tlu naglo zagreju vazduh iznad požara. Budući da je vreo vazduh lakši od hladnog, on počinje ekstremno brzo da se podiže uvis, stvarajući snažno uzlazno strujanje. Kada lokalni vetrovi i specifična cirkulacija vazduha na terenu daju ovom uzlaznom stubu rotaciono kretanje, nastaje vrtlog koji sa tla usisava plamen, gust dim, užareni pepeo i delove zapaljene vegetacije. Stručnjaci naglašavaju da treba razlikovati uobičajene, manje vatrene vrtloge od izuzetno retkih i masivnih pravih vatrenih tornada, koji mogu dostići ogromne razmere.
Zašto su vatreni vrtlozi ekstremno opasni?
Ovaj fenomen predstavlja ogromnu opasnost na terenu, a ne samo dramatičan snimak za društvene mreže. Pre svega, vatreni vrtlog podiže užareni žar, pepeo i zapaljene delove drveća visoko u vazduh, omogućavajući vetru da ih prenese na velike udaljenosti. Na taj način požar preskače prirodne i veštačke barijere i stvara nova, neočekivana žarišta.